Natuurlijk kan niet elke medewerker evenveel visie hebben en even gepassioneerd met zijn job bezig zijn. Zo naiëf ben ik niet. Ik besef ook dat de meeste mensen gaan “werken om te leven” en niet “leven om te werken”. Alhoewel ik zelf vind dat leven en werken onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Dus moet ik even slikken als ik voor de klas sta of een gesprek heb met een kandidaat voor een bibliotheekfunctie en “Ik lees graag” of “Ik zoek een rustige baan” te horen krijg.

Maar goed, dat belabberde imago, dat stellen we nu al zo veel jaren klagerig vast. De vraag is: wat doe je er aan? Soms vraag ik me af, of we er wel wat aan moeten doen. Misschien moeten we onze job gewoon naar behoren vervullen, dienstbaar. Er zijn als men ons nodig heeft. Achter de coulissen proactief aan de toekomst werken.

“Gaan waar de gebruiker gaat?” Dat doet me denken aan het begin van elke aflevering van Star Trek: “To boldly go where no man has gone before”.

Tenslotte: wat is tegenwoordig nog het imago van andere beroepen? Misschien bekommeren we ons te veel om het beeld dat de maatschappij van ons heeft en slagen we er daarom niet in om onze rol in die maatschappij van vandaag behoorlijk te (her)definiëren.

Misschien is het waar, wat de oude filosoof Aristoteles zei: “We zijn wat we herhaaldelijk doen.” Niet meer, maar zeker ook niet minder dan dat.

U begrijpt natuurlijk dat ik met dit stukje wat wil provoceren, u – zoals de vroedvrouw van Socrates – een reactie wil ontlokken. Ga uw gang!

Paul heeft volkomen gelijk: er moeten keuzes worden gemaakt. En kiezen is in zekere mate verliezen. Maar opdrachten die je lokaal niet wilt of kunt uitvoeren, kun je misschien wel in samenwerking met andere bibliotheken in je eigen regio realiseren. Kiezen in samenwerking met anderen betekent ook dat iedereen kan inzetten op datgene waar hij goed in is of (financiële en personele) middelen voor ter beschikking heeft.

Het probleem is wel dat openbare bibliotheken nog steeds hun decretale kader ‘tegen’ hebben. Onze bibliotheken worden verondersteld open te staan voor iedereen. Maar ‘iedereen’ bestaat niet en is dus gelijk aan ‘niemand’.

Er bestaat niet zoiets als ‘de klant’. Daarom hebben openbare bibliotheken het ook zo moeilijk met hun imago. Een imago veronderstelt een duidelijk afgebakend doelpubliek, een welbepaalde markt (excusez le mot). Zolang openbare bibliotheken elk op zich en afzonderlijk verplicht worden om iedereen van dienst te zijn, lukt dat niet.

Moeten onze bibliotheken dan mensen uitsluiten en zich alleen richten tot een paar ‘happy few’? Nee, natuurlijk niet. Openbare bibliotheken blijven dé democratische instellingen bij uitstek waar elke burger terecht moet kunnen voor informatie, ontspanning en ontmoeting. Alleen moet elke dienstverlening misschien niet in alle locaties en niet overal in even grote mate aanwezig zijn.

Maak binnen een regio afspraken over collecties (en IBL), dienstverlening, (delen van) personeel, openingsuren… En als je het over heel Vlaanderen bekijkt: centrale mediaverwerking natuurlijk. Ik weet het wel: dat is allemaal gemakkelijker gezegd dan gedaan. Want elke gemeente is autonoom en de lokale gemeentepolitiek draagt er vaak toe bij dat gemeenten zich nog als baronieën gedragen.

Er zijn geen pasklare oplossingen en het zou ons ook te ver voeren om die op deze plaats proberen te bedenken. Maar ik denk dat gemeenten hun krachten en vooral hun financiële middelen moeten bundelen om zo méér te doen met evenveel (of zelfs minder) geld. En we kunnen daarvoor kijken naar de universiteits- en hogeschoolbibliotheken die al veel langer bezig zijn met het vormen van consortia en afspraken maken rond het collectiebeleid en rond bijvoorbeeld abonnementen op (elektronische) tijdschriften en databanken.

Om dan maar met een op het eerste gezicht heel tegenstrijdige boutade af te ronden: Verdeel en heers, want eendracht maakt macht!

Een [wetenschappelijke] bibliotheek is een persoon of, meestal, een groep van deskundige personen, die, met behulp van een collectie boeken en tijdschriften, audiovisuele materialen en elektronische bestanden, in samenwerking met andere soortgelijke instellingen inspeelt op en voorziet in de informatiebehoeften van de door haar te bedienen cliënteel. [...] De beste bibliotheek is dus die bibliotheek die functionarissen met de hoogste deskundigheid tewerkstelt, de grootst mogelijke cohesie onder deze functionarissen weet te bereiken, de meest adequate collectie informatiedragers bezit, het meest alert is voor de gerechtvaardigde eisen van haar gebruikers en daar, in de best mogelijke verstandhouding met andere bibliotheken en gebruik makend van moderne technologische hulpmiddelen, het meest ‘cost effective’ aan voldoet.

Ludo Simons in: “Een visie op het beleid van de UFSIA-bibliotheek” (uit het Beleidsplan Centrale Bibliotheek, 1997-2000. – Antwerpen: UFSIA, 1997. – 17 p.)

Ik heb altijd geweten dat ik een eeuwige student zou worden. Al toen ik op de middelbare school zat verkondigde ik dat ik minstens tot m’n veertigste zou studeren. Dat ik met zo’n uitspraak wat meewarig werd bekeken, ontging me toen volkomen.

Nu ja, ik heb al wat studiewatertjes doorzwommen. Ik was het ook gewend om studeren met werken te combineren. Vijf jaar avondonderwijs Duits deed ik in combinatie met een voltijdse job in de vastgoedsector (waar ik al lange dagen maakte). Ook de (toen nog) drie jaar bibliotheekgraduaat combineerde ik met die voltijdse baan. Maar na die beide studies hield ik het toch even voor bekeken. Een jaar of drie geleden begon ik met avondonderwijs Spaans, maar dat heb ik niet lang volgehouden. De docente lag me niet en ik kon de moed niet opbrengen om naast werk en vrijwillige inzet als secretaris van een vereniging (wat ik nog steeds doe) in de avondlijke uren en in het weekeinde in relatieve eenzaamheid nog een taal te studeren.

En toch… ga ik nu terug studeren. Terug naar school. Niet zomaar een taal of wat voor m’n hobby er bij, maar iets dat aansluit bij mijn huidige werk en passie: het bibliotheekwezen. Ik heb er echt zin in! ‘t Is nu of nooit.

Vanaf morgen vind je me op dinsdagen en vrijdagen in de Universiteit Antwerpen waar ik de postacademische vorming (PAVO) Informatie- en Bibliotheekwetenschap (IBW) ga volgen. Het programma bestaat uit zes vakken en één keuzevak. De vakken zijn gegroepeerd in vijf clusters. Elk vak omvat zesentwintig contacturen. De hoorcolleges worden aangevuld met bijkomende opdrachten zoals praktijkoefeningen, het schrijven van papers, of het samenstellen van portfolio’s.

Een diploma levert die PAVO IBW vooralsnog niet op. Wel een getuigschrift. Alhoewel er sprake van was dat de opleiding erkend zou kunnen worden als master, lijkt die kans volgens sommigen erg klein omdat er “academisch-juridische” redenen zouden zijn die de inrichting van nieuwe masters verhinderen (alhoewel die beperking volgens anderen dan weer afloopt in 2011). Het zou jammer zijn als er geen master komt, want ik vind nog altijd dat wie in Vlaanderen als informatie professional aan de slag wil, recht heeft op een volwaardige masteropleiding. Wat in het buitenland vanzelfsprekend is, is in ons landje blijkbaar geen evidentie. Begrijpe wie kan. Ik hoop dan ook dat onze beroepsorganisatie VVBAD zal blijven lobbyen voor een volwaardige BDI-opleiding op academisch niveau (academische bachelor + master).

Geen diploma. Moet ik daar dan wel mijn kostbare tijd en geld aan besteden? Zo zie ik het niet. Alhoewel ik het – ook persoonlijk – jammer blijf vinden dat de IBW-opleiding (momenteel) niet tot een diploma leidt, is dat voor mij niet de voornaamste reden om deze opleiding te gaan volgen. Of ik daar nog wel wat zou leren, vroegen sommigen me zelfs. Ik denk het wel. De docenten zijn toch niet van de minsten: Pierre Delsaerdt, Egbert de Smet, Leo Egghe, Michiel Elst, Raf Guns, Trudi Noordermeer, Richard Philips, Ronald Rousseau en Patrick Vanouplines. Ik beschouw de PAVO IBW als een vorm van “peer learning”, een soort “master classes”.

Hoe ga ik de combinatie van studeren en werken praktisch aanpakken? Evident is het niet. Van mijn werkgever kreeg ik vijftien dagen vormingsverlof (dat is het maximum). Dat combineer ik met mijn persoonlijke vakantie zodat ik in principe tijdens de meeste lesdagen wel aanwezig kan zijn en ook tijd kan vrijmaken om papers e.d. te schrijven. Werkafspraken probeer ik te plannen op dagen dat er geen les is. En als ik toch af en toe moet “brossen” dan hoop ik dat men daar begrip voor heeft. Ik blijf dus voltijds werken, de kwaliteit van mijn werk mag niet onder de studie lijden. Dat is een voorwaarde die ik niet alleen aan mezelf stel. Ik ben het ook verplicht aan de Brusselse bibliotheken waarvoor ik dagelijks in de weer ben. Dus zal ik wellicht een tandje moeten bijzetten en al eens wat vaker ’s avonds of op een zaterdag moeten werken. En m’n mails van thuis uit beantwoorden. Gelukkig maakt de technologie op dat vlak veel mogelijk.

Gemakkelijk zal het niet worden, al lijk ik soms de indruk te wekken er licht over heen te gaan. Maar ik heb er lang genoeg over nagedacht en ben dus zeker van mijn stuk. Zoals ik zei: ik heb er echt zin in! En dat motiveert me extra om er mee door te gaan. Wat niet betekent dat jullie me geen succes mogen wensen. Als een extra steuntje in de rug.

In het begin van mijn loopbaan kreeg ik een job als bibliothecaris aangeboden. Dan zat mijn dagtaak er om 17 uur op. Maar extra werk heeft me nooit afgeschrikt.

Foei, meneer T’Kindt. Waarom komt u met zo’n cliché aanzetten? Denkt u dat alleen leerkrachten geen nine-to-fivejob hebben?

En collega’s-bibliothecarissen: misschien moeten we wat minder bescheiden zijn en ook elk jaar een bibliothecaris van het jaar verkiezen?

Emiel Willekens (1922-2009) - Collectie AMVC-Letterenhuis Antwerpen, W 7035, Emiel Willekens achter het spreekgestoelte op de opening van de tentoonstelling Paul Ibou in AMVC (28-10-1976).

Emiel Willekens was van de jaren 1950 tot 1980 actief in de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen (VVBAD). In 1953 publiceerde hij in de reeks Bibliotheekkunde een aantal bijdragen over de “Stand en uitbouw van het Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven te Antwerpen”. In 1960 volgde hij Lucienne Vydt-De Bled op als redactiesecretaris van het tijdschrift Bibliotheekgids (in 1969 opgevolgd door Herman de Jaeger). In 1963 werkte Willekens mee aan een bundel teksten van Ger Schmook (toen directeur van de Stedelijke Bibliotheken van Antwerpen), uitgegeven onder de titel Componenten en aan deze laatste aangeboden ter gelegenheid van zijn vijfenzestigste verjaardag.

In 1975 werd hij samen met Jef Bogaert, Willy van Cant, Piet van Nieuwenhuysen, Eric Heidbuchel, Willy Dehennin en Johan Cornelissen lid van het Permanent Nederlands Overlegorgaan ter Bevordering van Samenwerking en Integratie van de Bibliotheekopleiding in Noord en Zuid. In 1980 speelde Willekens als lid van de werkgroep bibliotheekopleiding binnen de Hoge Raad van het Sociaal Hoger Onderwijs een rol in de ontwikkelingen bij de vakopleiding.

Nog in 1980 werden de Stadsbibliotheek Antwerpen, het AMVC en de Openbare Bibliotheek van Antwerpen administratief gesplitst. In 1981 werd Emiel Willekens opgevolgd door Ludo Simons (die later hoofdbibliothecaris van UFSIA werd).

Ook als dichter en biograaf was Willekens actief. Hij schreef verschillende poëziebundels en biografieën over o.a. Hendrik Conscience, Karel Cuypers en Emanuel Hiel. In het literaire tijdschrift Gierik (later Gierik en Nieuw Vlaams Tijdschrift) publiceerde hij over o.a. Willem Elsschot, Knut Hansum, Herwig Hensen, Alice Nahon en Gerard Walschap. Willekens was ook voorzitter van de Vereniging van Vlaamse Letterkundigen (VVL), de oudste schrijversvereniging van Vlaanderen (opgericht in 1907). Verder was hij voorzitter van het Stadstornooi voor Liefhebberstoneel en secretaris van de Henriette Roland Holst-Stichting en het Paul van Ostaijen-Genootschap.

Emiel Willekens was gehuwd met Sigrid Löwenstein (1925-1996, dochter van de Weense componist Arthur Löwenstein) en vader van Cesar Willekens (bibliothecaris van de Vlaamse Opera in Gent) en Frank Willekens (violist bij het Württembergisches Kammerorchester Heilbronn). Minder bekend is wellicht dat Willekens samen met zijn echtgenote betrokken was bij de Steinerschool in Antwerpen (toen nog in de Charlottalei, tegenwoordig in de Volkstraat op het Antwerpse Zuid).

Slechts weinig bibliothecarissen van mijn generatie zullen Emiel Willekens kennen. Zelf ben ik door het toeval aan dit lot ontsnapt. Toen mijn grootmoeder in 2004 in het rust- en verzorgingstehuis Hof ter Schelde ging wonen, kwam ze er na enige tijd in contact met een zekere Miel die gedichten schreef voor het plaatselijke bewonerskrantje. Mijn grootmoeder vertelde hem dat ik bibliothecaris was en toen ik weer eens op bezoek ging en hen beiden in de cafetaria aantrof, raakten we aan de praat. Miel vertelde terloops dat hij nog directeur was geweest van de Antwerpse Stadsbibliotheken. Hij bleef daar echter heel bescheiden bij en dus drong ik niet verder aan om meer te weten te komen. Toen ik echter zijn familienaam vernam en naar foto’s op zoek ging via de Agrippa-databank van het AMVC-Letterenhuis, wist ik dat het niet anders dan om dé Emiel Willekens kon gaan.

Miel dronk graag zijn portootje of glaasje rode wijn. Hij bleef ook gedichten schrijven en die las ik af en toe. Steeds vaker was mijn grootmoeder in zijn gezelschap te zien. Een spraakwaterval was hij niet. Wellicht had niet alleen zijn bescheidenheid, maar ook zijn gevorderde leeftijd daar iets mee te maken. Mijn grootmoeder overleed op 25 februari 2009 op 94-jarige leeftijd en Miel was op de begrafenis aanwezig. Ik had me voorgenomen hem in het rusthuis nog eens te gaan bezoeken, maar dat is er jammer genoeg niet meer van gekomen. Z’n ziel is nu uitgezeid (vrij naar Alice Nahon).

Bronnen:

• “Nu van hooger hand…” : vijfenzeventig jaar Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen / onder hoofdredactie van Frans Heymans. – Antwerpen : Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen, 1996. – 332 p. : ill. – ISBN 90-72679-19-9.
• Componenten / Ger Schmook ; met een woord vooraf door Emiel Willekens. – Antwerpen : Ontwikkeling, 1963. – XVII, 238 p.
• Wilfried Onzea, bibliothecaris en bibliofiel : loopbaan in drie bibliotheken te Antwerpen / Beatrice De Clippeleir, Peter Rogiest // in: Bibliotheek- en archiefgids, jrg. 83 (2007) nr. 1, p. 4-9
• Zoeken.Bibliotheek.be
• Gemeenschappelijke catalogus van de federale bibliotheken
• Agrippa: de AMVC databank
• Overlijdensbericht Emiel Willekens

Als u denkt dat de waarde van het internet wordt bepaald door de waarde van wat het inhoudelijk te bieden heeft, dan beschouwt u het auteursrecht wellicht als uw krijgskoning. Op die manier wordt auteursrecht het eerste van alle rechten en daarmee draait het onze cultuur om zijn benige vingers.

Natuurlijk dient het auteursrecht een doel: “Het Parlement heeft de Macht om de Voortgang van de Wetenschap en van de toegepaste Kunsten te bevorderen, door voor een beperkte Tijd het exclusieve Recht te vrijwaren van Auteurs en Uitvinders ten aanzien van hun respectieve Geschriften en Ontdekkingen.” Onze voorvaderen schreven dat in schoonschrift in Artikel I, Paragraaf 8, Punt 8 van onze Grondwet. Het auteursrecht bestaat om scheppende kunstenaars aan te moedigen om te blijven creëren. Maar niemand kan beweren dat een auteur ontmoedigd zou worden om een boek te schrijven als het auteursrecht niet tot 70 jaar na zijn dood zou gelden. En dus heeft de clausule ‘overlijden+ 70 jaar’ van de huidige auteurswet niets meer met een aanmoediging te maken. In zijn huidige vorm bestaat het auteursrecht eerder omwille van die industrietakken die in het verleden hun voordeel deden met de natuurlijke schaarste van materiële goederen. Nu creatieve werken in overvloed aanwezig zijn, probeert het auteursrecht via de wet de schaarste te herstellen die de technologie heeft voorkomen en die de markt heeft verworpen.

Het bewijs hiervan is alomtegenwoordig. Computers verhinderen ons om content te hergebruiken door digital rights management (DRM) in hun besturingssystemen en hardware in te bakken. Eén bepaalde internetprovider – AT&T – heeft zelfs aangekondigd zijn netwerk te gaan controleren op zogenaamd onrechtmatige content. Apple iTunes heeft er voor gezorgd dat je je eigen computer moet kraken om liedjes van de ene machine op de andere te kunnen overzetten en iStore laat je alleen software die door Apple is goedgekeurd op je iPhone installeren.

Niets van dit alles is verrassend. De amusementsindustrie omvat nu niet alleen de filmmakers, maar ook de netwerkproviders en de soft- en hardwareproducenten. En allemaal hebben ze belang bij schaarste, zelfs als dit betekent dat cultuur in een doodlopende straat terechtkomt en onze vooruitgang op het vlak van de wetenschap en de kunsten wordt onderdrukt zodat de middelmaat ons kan blijven verblinden met herkauwd en risicoloos materiaal. Als het ons doel zou zijn om cultuur maximaal te doen bloeien, eerder dan de belangen van een kleine groep van producenten en uitgevers te beschermen, dan zouden we een wereld vol muziek en creativiteit kunnen hebben.

De officiële doelstellingen en leerinhouden zijn vaak slechts summier gedefinieerd. Dat geeft je als docent enerzijds een grote vrijheid, anderzijds ook een grote verantwoordelijkheid. De lessen die je geeft moeten immers zo praktisch mogelijk zijn, want het gaat tenslotte over een beroepsopleiding. Dat is voor mij echt het uitgangspunt geweest. Dat ik daarin geslaagd ben, bewijst de opmerking van enkele cursisten toen ik zei dat het examen uit een theoretisch gedeelte en uit oefeningen zou bestaan. “We hebben eigenlijk toch geen theorie gezien, het was allemaal praktisch”, zeiden ze. Dat klopt grotendeels: theoretische aspecten heb ik slechts aangeraakt als dat nodig was voor een goed begrip van de praktijk.

Ik zet de doelstellingen en leerinhouden even op een rijtje en ik geef telkens aan op welke manier ik ze heb ingevuld. Ik leg ook uit waarom ik dat heb gedaan. Een samenvatting van mijn jaarvorderingsplan, zeg maar.

• 19.03.2009
  Samenstellende delen van een bibliotheekautomatiseringssysteem.

  Concept en samenstellende delen van een geïntegreerd bibliotheeksysteem (deel 2). Casus: Koha (openbron geïntegreerd bibliotheeksysteem).

  Ik koos er voor om Koha als geïntegreerd bibliotheeksysteem te demonstreren. Niet alleen om de cursisten ook eens kennis te laten maken met een openbron bibliotheeksysteem, maar ook omdat Koha volledig online draait en je dus geen software op de klascomputers moet (laten) installeren.

• 26.03.2009
  Samenstellende delen van een bibliotheekautomatiseringssysteem: catalografiemodule; bestel- en tijdschriftenadministratie; uitleenadministratie; webcatalogus.

  Bezoek Hoofdstedelijke Openbare Bibliotheek. Situering van het ‘provinciaal’ bibliotheeksysteem BruNO. Demonstratie modules geïntegreerd bibliotheeksysteem. Casus: Vubis Smart.

  Om de cursisten in de praktijk kennis te laten maken met de verschillende modules van een geïntegreerd bibliotheeksysteem werd een bezoek aan de Hoofdstedelijke Openbare Bibliotheek georganiseerd. De bibliotheek behoort tot het Brussels Netwerk Openbare bibliotheken (BruNO) dat gebruik maakt van Vubis Smart als bibliotheeksysteem. Van deze software stelt de leverancier geen gratis demoversie ter beschikking en dus kan een demonstratie alleen op basis van een werkend systeem. Gelukkig ben ik zelf coördinator van het BruNO-netwerk en beschikken we over een testserver. Zo kon aan de cursisten eenvoudig een aantal zaken worden gedemonstreerd zonder de werking van het echte bibliotheeksysteem te belemmeren. Ik gaf ook een presentatie over de werking van het BruNO-netwerk. Het is belangrijk dat cursisten van een Brusselse opleiding ook kennis maken met de – nogal atypische – werking van de Brusselse Nederlandstalige openbare bibliotheken.

• 02.04.2009
  Samenstellende delen van een bibliotheekautomatiseringssysteem: circulatiemodule.

  Recente ontwikkelingen op het vlak van bibliotheekcirculatie: RFID, zelfuitleen, inleverautomaten, betaalautomaten, sorteermachines, bezoekerstellers, beveiliging, eID.

  De laatste jaren is er veel te doen rond zelfuitleen, inlever- en betaalautomaten waarmee bibliotheekklanten grotendeels zelf alle uitleen- en inleververrichtingen kunnen doen. In veel gevallen wordt daarbij gebruik gemaakt van Radio Frequency IDentification (RFID). Voor deze les kon ik dankbaar gebruik maken van folders en voorbeelden van RFID-tags en -boosters die ik via verschillende leveranciers had opgevraagd. Heel kort werd ook ingegaan op andere aspecten van bibliotheekautomatisering: het gebruik van bezoekerstellers, beveiligingspoortjes en de elektronische identiteitskaart (eID) voor de identificatie van klanten.

• 23.04.2009
  Samenstellende delen van een bibliotheekautomatiseringssysteem: circulatiemodule.

  Bezoek Nederlandstalige openbare bibliotheek Sint-Jans-Molenbeek (eerste Brusselse RFID-bibliotheek). Praktische kennismaking met RFID-tags, gebruik op bibliotheekmaterialen, zelfuitleen.

  De Nederlandstalige openbare bibliotheek van Sint-Jans-Molenbeek zal de eerste Nederlandstalige openbare bibliotheek in het Brusselse gewest zijn die in september 2009 van start gaat met RFID en zelfuitleenbalies. RFID is een alternatief voor het gebruik van barcodes d.m.v. radiogolven en biedt niet alleen mogelijkheden voor zelfuitleen, maar ook voor collectiebeheer. Bibliothecaris Linda Bruyninckx gaf een toelichting over het waarom van de keuze voor RFID, over de manier waarop het dossier tot stand is gekomen en over hoe men de bestaande collecties heeft omgewerkt. Ze ging ook in op de positieve impact die zo’n vernieuwde aanpak kan hebben op de werking van de bibliotheek (o.a. vrijkomen van personeel voor meer inhoudelijk i.p.v. routinematig werk). Het studiebezoek werd afgesloten met een korte algemene rondleiding in de bibliotheek van Sint-Jans-Molenbeek.

• 30.04.2009
  Kunnen werken in een gedigitaliseerde bibliotheekomgeving: kritisch gebruik van gegevensbanken, catalogi en online zoekmachines; methodologie van gegevensbankondervraging; samenstellende delen van een bibliotheekautomatiseringssysteem.

  EXAMEN

  Tijdens het schriftelijke examen kregen de cursisten vier uur de tijd om 20 theoretische vragen te beantwoorden en 20 oefeningen op te lossen. Ook de opdracht rond de bespreking van een bibliotheekcatalogus (die de cursisten tijdens het jaar maakten) telde mee voor 15 procent van de punten van het examen.

Op vrijdag 15 mei had ik een afspraak met mijn Antwerpse collega Patricia Moons. Zij staat al 32 jaar in het onderwijs, maar kwam pas een vijftal jaar geleden in het bibliotheekwezen terecht. Momenteel geeft ze in het Stedelijk Centrum voor Volwassenenonderwijs Sité in Antwerpen de module Bibliotheekautomatisering in de Initiatie tot de Bibliotheek-, Documentatie- en Informatiekunde. Patricia coördineert ook de werking van de vakbibliotheek van de school. Bedoeling was om onze aanpak en cursussen te vergelijken. Het was fijn om te zien dat er heel wat vergelijkingspunten waren, maar ook verschillen in aanpak. Dat heeft niet alleen met onze persoonlijke achtergrond, maar ook met de verschillende situering van de opleiding in Antwerpen en Brussel te maken. Alleszins denk ik dat deze vorm van kruisbestuiving zeker een positieve invloed zal hebben op de manier waarop ik mijn lessen in de toekomst aanpak.

Ik heb me alvast geëngageerd om ook het volgende schooljaar de module Bibliotheekautomatisering in de Initiatie tot de Bibliotheek-, Documentatie- en Informatiekunde (BDI) te blijven geven. Men vroeg me zelfs voor nog andere modules, maar dat aanbod heb ik jammer genoeg moeten afslaan. In september wacht me immers nog een andere uitdaging: ik ga zelf nog een jaartje Informatie- en Bibliotheekwetenschap (IBW) studeren aan de Universiteit Antwerpen. Over mijn leven als docent en student (en dat gecombineerd met een voltijdse baan) zal ik proberen af en toe wat op dit blog te schrijven.

In de pers kwamen er nogal wat negatieve reacties, met name ook op het aantal van 35.000 aanwezigen dat volgens sommigen zwaar overschat zou zijn. Ik was zelf wel op Belgavox aanwezig en ook ik twijfel over het aantal van 25.000 (eerste schatting) of 35.000 (laatste schatting) aanwezigen. Ik kan dus alleen maar hopen dat de mensen die de bezoekersaantallen inschatten dat in eer en geweten en zonder overdrijven doen.

Voorts denk ik niet dat concerten als Belgavox zwaar wegen op de politieke agenda van ons land, of op de gedragingen van zijn bevolking. Gaan de Vlamingen nu plots meer naar Waalse muzikanten luisteren? Gaan de Walen meer naar Vlaamse muzikanten luisteren? Ik wou dat het waar was, maar ik vrees van niet. Op de metro terug naar huis hoorde ik enkele Vlaamse aanwezigen afgeven op het liedje ‘Copycat’ van Patrick Ouchène. Die was immers ‘door de Walen’ naar het Eurovisiesongfestival gestuurd. Dus wat komt er dan terecht van solidariteit en verdraagzaamheid?

Verbroederingen tussen Vlamingen en Walen heb ik – behalve op het podium – ook niet gezien. Alhoewel ik er een absolute voorstander van ben dat België als land blijft bestaan – met een gemaximaliseerde autonomie van de gemeenschappen – moeten we de zaak ook niet te romantisch voorstellen. Wie echt pleit voor toenadering tussen Vlamingen en Walen moet er in de eerste plaats voor zorgen dat beide kanten elkaars taal begrijpen en spreken; elkaars kunstenaars en met name elkaars literatuur leren kennen; elkaars kranten gaan lezen en naar elkaars televisie kijken; elkaars geschiedenis leren kennen, ook.

Toenadering via het ‘elkaar leren kennen’ is een mooie opdracht voor de ouders van onze kinderen en voor ons (gefederaliseerde) onderwijs. Want je moet het echt met de papfles meekrijgen, anders is het foutu / om zeep. Dat merk ik zelf alle dagen als aangespoelde Brusselaar. In alle eerlijkheid, ik doe mijn best, maar ik blijf toch altijd in de eerste plaats een Nederlandstalige die weinig voeling heeft met de ‘cultuur van de andere kant’. Ik volg voor een stuk de anderstalige pers, maar daar blijft het zo’n beetje bij. Naar Belgische Franstalige muziek luisteren doe ik zelden en Franse romans lezen komt er meestal ook niet van. Ik zou wel willen, maar vaak is het water net iets te diep omdat de ‘Franstalige entourage’ me ontbreekt. Misschien moet ik me door een Franstalige Belg laten ‘adopteren’, of een ‘gemengde relatie’ aangaan zoals in Brussel vaak voorkomt. Alhoewel ik me laat vertellen dat dit laatste ook geen garantie biedt.

België is en blijft een moeilijk land, maar wel een land dat mij lief is. Een ‘moeilijk lief’ zoals de voormalige Antwerpse stadsdichter Tom Lanoye het zou noemen. België blijft dus een spannende uitdaging. Is dat ook romantiek? Ja, een beetje wel. Maar als Belg kan ik me die uitspraak veroorloven.

Zoals gezegd zijn de officiële doelstellingen en leerinhouden summier gedefinieerd en dat geeft je als docent een grote vrijheid. Maar de lessen die je geeft moeten zo praktisch mogelijk zijn – het gaat immers over een beroepsopleiding – en theoretische aspecten raak je dus alleen aan als dat nodig is voor een goed begrip van de praktijk. Dat is voor mij echt het uitgangspunt geweest.

Ik zet de doelstellingen en leerinhouden even op een rijtje en ik geef telkens aan op welke manier ik ze heb ingevuld. Ik leg ook uit waarom ik dat heb gedaan. Een samenvatting van mijn jaarvorderingsplan, zeg maar.

• 05.02.2009
  Kunnen werken in een gedigitaliseerde bibliotheekomgeving.

  Kennismaking. Overzicht doelstellingen en jaarplanning. Situering begrip bibliotheekautomatisering. Inleiding Vlaamse centrale catalogus Open Vlacc, Bibliotheek.be

  Kennismaking met de cursisten om hun achtergrond en voorkennis te leren kennen. Het klinkt wat oneerbiedig, maar zo weet je meteen welk vlees je in de kuip hebt. En dat is belangrijk voor de verdere aanpak van de lessen. Samen met de cursisten heb ik de hele planning van de module Bibliotheekautomatisering overlopen. Dat geeft hen een duidelijk vooruitzicht en het stelt hen ook in staat om de verplaatsingen te plannen bij de twee bezoeken die op het programma staan. Het begrip “bibliotheekautomatisering” heb ik kort gesitueerd, vooral om de cursisten te stimuleren zelf na te denken over de mogelijkheden en beperkingen van automatisering in een bibliotheekcontext. Om de eerste les af te ronden gaf ik een inleiding over Bibliotheek.be, de website van de Nederlandstalige openbare bibliotheken in Vlaanderen en Brussel. Het voornaamste onderdeel van deze website is de zoekmachine Zoeken.Bibliotheek.be.

• 12.02.2009
  Kritisch gebruik van gegevensbanken, catalogi en online zoekmachines.

  Vlaamse centrale catalogus Open Vlacc, Bibliotheek.be: gebruik (zoekoefeningen). Deel 1: eenvoudig zoeken.

  Ik koos voor Zoeken.Bibliotheek.be als voorbeeld van een catalogus / online zoekmachine. In Vlaanderen en Brussel is dit een belangrijk en kwalitatief hoogstaand zoekplatform waarvan de mogelijkheden echter nog te weinig gekend zijn, zowel onder de eindgebruikers (bibliotheekklanten) als onder het personeel van openbare bibliotheken. Ik vond het dan ook een “zaak van eer” om de cursisten hiermee kennis te laten maken. Des te meer omdat het een product “van bij ons” is. De reacties waren allemaal positief en meermaals drukten de cursisten hun verbazing uit over de vele gesofisticeerde mogelijkheden van de zoekmachine en de links naar externe bronnen en sociale netwerksites.

• 19.02.2009
  Kritisch gebruik van gegevensbanken, catalogi en online zoekmachines.

  Vlaamse centrale catalogus Open Vlacc, Bibliotheek.be: gebruik (zoekoefeningen). Deel 2: geavanceerd zoeken en zoektaal. Catalogi beschrijven: opdracht (permanente evaluatie).

  Het vervolg op deel 1. Hier gingen we dieper in op de geavanceerde zoekmogelijkheden van Zoeken.Bibliotheek.be. De cursisten moesten ook een korte paper schrijven waarin ze een bespreking gaven van een andere online catalogus. Ze hadden daarbij de keuze uit een vijftal vooraf bepaalde gevallen. Via deze opdracht wilde ik vooral toetsen in hoeverre de cursisten in staat bleken om zelfstandig de onderdelen en mogelijkheden van een willekeurige catalogus te ontdekken (en ook de eventuele beperkingen ervan vast te stellen) nadat we klassikaal het voorbeeld van Zoeken.Bibliotheek.be intensief hadden behandeld. Deze opdracht telde mee voor 15 procent van de punten van het examen op het einde van de module.

• 05.03.2009
  Methodologie van gegevensbankondervraging.

  Zoeken met Google: gebruik van operatoren en speciale functies, kennismaking met de verschillende ’smaken’ van Google. Oefeningen “Zoeken met Google”.

  Voor het onderdeel gegevensbankondervraging had ik voor de ondervraging van een wetenschappelijke databank kunnen kiezen. In het onderwijs is dat echter niet zo eenvoudig te organiseren. Betaalde abonnementen op dergelijke databanken zijn vrij duur en dat loont dus niet voor een achttal uren les op een heel jaar. Aan probeerversies heb ik me niet gewaagd omdat je dan vaak beperkt bent tot één gelijktijdige consultatie (en je de cursisten dan niet samen kunt laten oefenen, laat staan dat ze dat thuis zouden kunnen doen). In plaats daarvan koos ik voor een gratis en alledaagse toepassing, nl. Google. Hiermee kan je immers perfect het gebruik van booleaanse operatoren en een zoektaal demonstreren. Bovendien reik je de cursisten een dieper inzicht aan in een zoekmachine die ze vaak zelf al dagelijks gebruiken, maar waarvan ze de volledige kracht niet altijd kennen.

• 12.03.2009
  Methodologie van gegevensbankondervraging. Samenstellende delen van een bibliotheekautomatiseringssysteem.

  Oefeningen “Zoeken met Google” bespreken / verbeteren. Concept en samenstellende delen van een geïntegreerd bibliotheeksysteem (deel 1).

  De oefeningen over het zoeken met Google werden klassikaal verbeterd. Het tweede deel van deze les bestond uit een eerder theoretisch gedeelte over het concept van modulaire, geïntegreerde bibliotheeksystemen, hun eigenschappen en mogelijkheden. Dat was in dit geval toch even nodig om later op een vlotte manier naar de praktijk te kunnen kijken.

Tot zover een overzicht van de eerste vijf lessen die ik gaf. De volgende vijf (en laatste) lessen komen later aan bod.